International Federation of Library and Institutions
بورسها و كمك هزينههاي ايفلا
ايفلا
(فدراسيون بينالمللي انجمنها و مؤسسات كتابداري) در 30 سپتامبر 1927 در شهرادينبورگ
و در طي «كنگرة بينالمللي كتابخانهها» (پنجاهمين همايش سالانه انجمن
كتابداري بريتانيا)پايهگذاري شد و به عنوان انجمن كوچكي از كتابخانههاي
علمي و انجمنهاي كتابداري ـ عمدتاً ـكشوري تأسيس گرديد. اين فدراسيون يكي
از اولين سازمانهاي بينالمللي غيرانتفاعي، غيردولتي، باهدف پيشبرد امر
كتابداري بود. كاركرد اصلي اين فدراسيون تأمين يك تريبون عمومي براي
كتابدارانسراسر جهان به منظور برقراري تماسهاي بينالمللي و مبادلة نظرات
و تجارب، بويژه در حوزةكتابشناسي بود.
خاستگاه ايفلا، تاريخچهاي
از حركت است، حركتي كه با فجايع دو جنگ جهاني و آخرين تحولاتفنآوردي،
در تمامي شرايط در جهت تفاهم و تعاون هر چه عميقتر بينالمللي، به منظور
تأمين نياز بهتعامل هر چه قويتر معنوي و فرهنگي بين ملتها تشديد گرديده
است. صنعتي كردن و ايجاد فضاي بازسياسي، انفجار دانش و سَيَلان اطلاعات،
تنها وجوه معدودي از فرايند برانگيزندة موجود در وراي آنتحولات انقلابي است
كه ويژگي جهان اطلاعات در نخستين سالهاي فعاليت ايفلا بود و تأثيرگستردهاي
بر دامنه، نوع و عمق همكاري فراملي كتابخانهاي گذاشت. ايفلا در هر دهه از
پيشرفت خود بامسائل اجتماعي ـ سياسي، تضادهاي عقيدتي و تفاوتهاي فرهنگي
در سراسر جهان رويارو بودهاست.
اصولاً ايفلا تأكيد عمدهاي
بر اروپا و امريكا از نظر روابط بينالمللي در جهان كتابداري، كه دغدغةكشورهاي
غربي بوده، داشته است. پايه عموميت و فراگيري واقعي ايفلا، در دهة سي
نهاده شد كه درطي آن، انجمنهاي كتابداري چين، هند، ژاپن، مكزيك، فيليپين،
مصر و فلسطين به عضويت ايفلادرآمدند. در طي سالهاي پس از جنگ جهاني دوم،
ايفلا دامنة عضويت خود را از نظر جغرافيايي بسيارگسترش داد. امروزه ايفلا يك
سازمان جهاني و نمايندة بيش از 1600 عضو در نزديك به 150 كشورجهان است.
گسترش
جغرافيايي فراگير ايفلا، با تنوع ناشي از كار تشكيلاتي و ماهيت اجرايي توأم
بوده است. ايفلاهمراه با گسترش جغرافيايي خود، اهداف خود را نيز گسترش داده
و آنها را به گونهاي اصلاح كرده كهقابليت كاربرد جهاني بيابند. امروزه
هدف ايفلا ترويج تفاهم، تعاون، مباحثه، پژوهش و توسعهبينالمللي در تمام
حوزههاي فعاليت كتابداري، شامل كتابشناسي، خدمات اطلاعاتي و آموزش
كاركنان،و ارائه نهادي است كه از طريق آن بتوان كتابداري را از نظر علائق
بينالمللي به جلوه در آورد.
به موجب مصوبات ايفلا،
فدراسيون كارها و اقداماتي را كه مناسب و مطلوب تشخيص دهد در پيشميگيرد،
بويژه: تقبل، پشتيباني و هماهنگ كردن پژوهشها و بررسيها، گردآوري، تنظيم،
انتشار و كّلاًاشاعة اطلاعات مربوط به فعاليتهاي كتابداري، كتابشناسي،
اطلاعرساني و آموزش عملي؛سازماندهي جلسهها و همايشهاي عمومي و تخصصي؛
همكاري با سازمانهاي بينالمللي در حوزهاطلاعرساني، مستند سازي و آرشيو؛
راهاندازي دفاتري براي انجام كارهاي خاص، و فعاليتهاي ديگريكه تحقق
اهداف نظري و عملي در همة حوزههاي كار كتابداري را ترويج كنند.
اثربخشي
اهداف و اقدامات حرفهاي ايفلا تا حد زيادي به همكاري و مشاركت اعضا و
وابستگان آنبستگي دارد. در حال حاضر ايفلا بيش از 1525 عضو با وابستگيهاي
بسيار متفاوت فرهنگي دارد كههمگي با هم براي پيشبرد اهداف فدراسيون كار ميكنند.
ايفلا دو دسته عضو رأيدهنده
دارد: انجمنهاي عضو و مؤسسههاي عضو. در دسته اول، عضويتانجمنهاي كتابداري،
كتابداران و مدارس كتابداري، و نيز انجمنهاي كتابشناسي و مؤسسههايپژوهشي
كه كار اصلي آنها تحقق اهداف فدراسيون ميباشد، آزاد است. كتابخانهها،
مدارس كتابداري،مؤسسههاي كتابشناسي و پژوهشي و مؤسسهها و نهادهاي ديگري غير از انجمنهاي مذكور در بالا، كهكار اصلي
آنها تحقق اهداف فدراسيون ميباشد ميتوانند به عنوان مؤسسههاي عضو به
فدراسيونبپيوندند. از آنجا كه ايفلا يك انجمن مبتني بر عضويت واقعي است،
ساختار آن بر اصول دمكراتيكاستوار است. عاليترين تريبون ايفلا با شوراي
عمومي اعضا شكل ميگيرد كه نهاد عالي اداره كننده، ومتشكل از نمايندگان
اعضا است. هم انجمنهاي عضو و هم مؤسسههاي عضو در تمام جلسهها و درهمة
موارد حق رأي دارند. آنان مجازند كه داوطلباني را به عنوان رييس فدراسيون و اعضاي هيئتاجرايي نامزد و انتخاب كنند.
بعلاوه،
دو دسته مهم ديگر از اعضا نيز، يعني وابستگان شخصي و حمايت كنندگان هستند
كه حقرأي ندارند. برنامة حمايت مالي ايفلا كه رسماً در سال 1993 تدوين
شد، براي مؤسسهها و نهادهاييكه كار اصلي آنها با كتابخانهها و اقدامات
كتابداري مرتبط نيست فرصتي فراهم ميكند تا علاقهمنديخود به اهداف
فدراسيون و پشتيباني از اين اهداف را نشان دهند.
هيئت اجرايي، نهاد اجرايي
ايفلا و مسئول خطمشي عمومي، امور اداري و مالي، و ارتباطات خارجيسازمان
است كه از يك رييس منتخب، هفت عضو منتخب و يك عضو به اعتبار مقام، يعني
رييسهيئت تخصصي تشكيل ميشود. هر دو سال، شوراي عمومي اعضا تشكيل ميشود و
داوطلباني رابراي هيئت اجرايي انتخاب ميكند. فراخوان نامزديها در ماه
دسامبر سال قبل از جلسه شورا، از ادارةمركزي براي اعضا ارسال ميشود.
هيئت تخصصي كه در سال 1976 راهاندازي شد، هدايت و نظارت بر طراحي
و برنامهريزيفعاليتهاي تخصصي ايفلا را بر عهده دارد كه از طريق پنج
برنامه محوري و هشت قسمت، سي و چهاربخش و يازده ميزگرد انجام ميشوند.
هيئت تخصصي از رييس منتخب هر قسمت، بعلاوه يك رييس كهبه وسيله اعضاي
لاحق از ميان هيئت سابق انتخاب ميگردند تشكيل ميشود. مسئوليت هيئتهايهماهنگي،
كه از رؤسا و دبيران بخشها تشكيل ميشوند بر عهدة مديران قسمتها است.
فعاليتهاي تخصصي ايفلا از طريق بخشها و ميزگردها انجام ميشوند. بخشها
و ميزگردها(واحدهاي تخصصي بدون كميته دايمي) به هشت قسمت دستهبندي شدهاند؛
سهتاي اين قسمتها بهانواع گوناگون كتابخانهها (مثلاً كتابخانههايي كه
به عامة مردم خدمت ميدهند) و چهار قسمت بعدي بهانواع فعاليتهاي
كتابداري (مثلاً كنترل كتابشناختي) ميپردازند.
هشتمين
قسمت ايفلا، يعني قسمت اقدامات منطقهاي داراي محوريت ناحيهاي است و به
تماميخدمات كتابداري و اطلاع رساني در كشورهاي در حال توسعه در افريقا،
آسيا و اقيانوسيه، و امريكايلاتين و حوزه درياي كاراييب ميپردازد. بخشهاي
منطقهاي به ترويج همة فعاليتهاي ايفلا در آنمناطق، با همكاري نزديك
برنامة محوري ALP و دفاتر منطقهاي ايفلا واقع در داكار، بانكوك و سائوپولوميپردازند.
همه اعضا و وابستگان ايفلا حق ثبت نام در بخشها و ميزگردها را به انتخاب
خويش دارند.پس از ثبت نام، اعضاي رأي دهنده، حق نامزد كردن متخصصاني را
براي كميتههاي دايمي دارند؛كميتههاي دايمي گروههاي هستة متخصصان
كتابداري و اطلاعرسانياند كه برنامههاي هر بخش ياميزگرد را به پيش ميبرند
و بر آنها نظارت ميكنند.
قسمت يكم:
كتابخانههاي پژوهشي عمومي
1. كتابخانههاي ملي (اين قسمت رسماً تعطيل شده)
2.
كتابخانههاي دانشگاهي و ديگر كتابخانههاي پژوهشي عمومي
3.
كتابخانههاي پارلماني
قسمت دوم: كتابخانههاي اختصاصي
4. كتابخانههاي دولتي
5.
كتابخانههاي علوم اجتماعي
6.
كتابخانههاي جغرافي و نقشه
7.
كتابخانههاي علوم و فنآوري
28.
كتابخانههاي علوم زيستي و پزشكي
30.
كتابخانههاي هنر
قسمت سوم: كتابخانههايي كه به عامّه مردم خدمت ميدهند
8. كتابخانههاي عمومي
9.
كتابخانههايي كه به اشخاص ناتوان خدمت ميدهند
10.
كتابخانههاي كودكان
آ. مراكز اسناد ادبيات كودكان (ميزگرد)
11. كتابخانههاي آموزشگاهي
31.
كتابخانههاي نابينايان
32.
خدمات كتابداري به جمعيتهاي چندفرهنگي
ب. مراكز ملي خدمات كتابداري (ROTNAC) (ميزگرد)
پ
. انجمن بينالمللي كتابخانههاي شهري كلانشهرها (INTAMEL) (ميزگرد)
ت.
كتابخانههاي سيار (ميزگرد)
قسمت
چهارم: كنترل كتابشناختي
12. كتابشناسي
13.
فهرستنويسي
29.
ردهبندي و نمايهسازي
قسمت پنجم: مجموعهها و خدمات
14. فراهمآوري و مبادله
15.
امانت متقابل و تحويل مدرك
16.
انتشارات پيايندي
ذ. روزنامهها (ميزگرد)
17. اطلاعات دولتي و انتشارات رسمي
18.
كتابهاي كمياب و دستنوشتهها
قسمت ششم: مديريت و فنآوري
19. حفاظت و نگهداري
20.
ساختمان و تجهيزات كتابخانه
21.
فنآوري اطلاعات
22.
آمار
35.
ديداريشنيداري و چندرسانهايها
ث. ديداريشنيداري و چندرسانهايها (ميزگرد)
ــ به بخش ديداريشنيداري و چندرسانهايهاي ايفلا تغيير يافته
ج. مديريت انجمنهاي كتابداري (ميزگرد)
ر.
مديريت (ميزگرد)
ــ به بخش مديريت و بازاريابي ايفلا تغيير يافته
قسمت هفتم: آموزش و پژوهش
23. آموزش و پرورش
چ. آموزش حرفهاي مستمر (ميزگرد)
24. نظريه كتابداري و پژوهش
ح. تاريخ كتابخانه (ميزگرد)
خ.
پژوهش و خواندن (ميزگرد)
- به بخش خواندن ايفلا تغيير يافته
د. ويراستاران مجلات كتابداري (ميزگرد)
قسمت
هشتم: اقدامات منطقهاي
25. افريقا
26.
آسيا و اقيانوسيه
27.
امريكاي لاتين و حوزه درياي كاراييب
علاقهمنديها و وظايف مشترك همة كتابخانهها و استفادهكنندگان آنها
در فعاليتهايي با نامبرنامههاي محوري ايفلا با هم تلاقي ميكنند. اهداف و
پروژههاي مربوط به برنامههاي محوري كه بهوسيلة هيئت هدايت ميشوند، با
اهداف و پروژههاي قسمتها و بخشها ارتباط دارند و از موضوعاتجاري و مرتبط
بينالمللي در حوزههايي مثل كنترل جهاني كتابشناختي، دسترسپذيري جهانيانتشارات،
حفاظت و نگهداري مواد كتابخانهاي، و جريان جهاني دادههاي الكترونيكي و
مخابراتتشكيل ميشوند.
چرا
اين برنامههاي عمده، برنامههاي «محوري» ناميده ميشوند؟ پاسخ اين نيست
كه اين برنامهها ازديگر فعاليتهاي ايفلا كه در بسياري از گروههاي تخصصي
متمركز شدهاند اهميت بيشتري دارند، بلكهدليل اين نامگذاري را در آنجا بايد
جست كه اين برنامهها محل تلاقي علائق همة كتابخانهها واستفادهكنندگان
آنها، در هر كجا كه باشند، هستند.
در
دهة 1970 ايفلا چند برنامة محوري موضوعمدار را راهاندازي كرد، و در دهة
1980 تعداد آنها راافزايش داد. اين برنامهها عبارتاند از:
پيشبرد كتابداري در جهان سوم (ALP)
دسترسپذيري جهاني انتشارات (UPA)
كنترل جهاني كتابشناختي و مارك بينالمللي
(UBCIM)
حفاظت و نگهداري (PAC)
مخابرات و جريان جهاني دادهها (UDT)
كميته
مديريت برنامة ايفلا كه نقش آن «هماهنگي و مديريت برنامههاي عمدة تخصصي
ايفلا، شاملاهداف و كاركردها، و نيز تسهيل در ارتباط اين برنامهها با كار
بخشها و قسمتهاي گوناگون ايفلا است»مسئوليت برنامههاي محوري ايفلا را
برعهده دارد. ميزباني برنامههاي محوري بر عهدة كتابخانة مليفرانسه،
كتابخانة بريتانيا، كتابخانه آلمان، كتابخانه ملي كانادا، و دانشگاه اوپسالا
در سوئد است.
هيئت تخصصي ايفلا اجازه دارد كه براي بررسي موضوعات خاص (مثل
انجام سنجشها) گروههايكاري ايجاد كند. گروههاي كاري پس از يك دورة
دوساله ميتوانند منحل شوند يا در صورتي كه علاقه وفعاليت كافي ابراز شود،
به ميزگرد تبديل شوند.
هدف ايفلا، ترويج همكاري و تبادل تجربه در سطح بينالمللي، از طريق
انگيزش و تشويقتماسهاي منظم شخصي ميان اعضا است. علاوه بر جلسهها،
سمينارها و كارگاههاي آموزشي منطقهايكه به وسيلة گروههاي تخصصي ايفلا
سازمان داده ميشود، ايفلا در اواخر اگوست هر سال يك همايشسالانه برگزار ميكند.
اين همايش در هر دو سال يك بار، مقارن با جلسه شوراي ايفلا برگزار ميشود.
انتشارات رسمي ايفلا
حاصل پژوهشها، پروژهها و فعاليتهاي گروههاي تخصصي ايفلا در
انتشارات ايفلا بازتاب عينيمييابد و مجموعهها، گزارشهاي تخصصي ايفلا،
رهنمودهايي مانند «كتابخانههاي آموزشگاهي:رهنمودهايي براي ارائة ملزومات
توانشي و خدمات كتابخانهاي به افراد ناشنوا»، گزارش جلسههايتخصصي و
كتابشناسيهاي مربوط به مقالات كنفرانسهاي ايفلا را در بر ميگيرد. موضوعات
گوناگوني،از كار كتابخانهاي براي كودكان و نوجوانان گرفته تا سيستمهاي
خودكار براي دسترسي به مواد چندزبانهو دستنوشتههاي مواد كتابخانهاي،
درونماية انتشارات ايفلا را تشكيل ميدهند. اين عناوين عبارتانداز:
اسناد مشترك
مجلة ايفلا (6 شماره در هر سال)
خبرنامة بخشها و ميزگردها
انتشارات و خبرنامههاي برنامههاي محوري
گزارشهاي تخصصي ايفلا
مجموعه مقالات كنفرانسها
انتشارات ايفلا ـ سور
خطمشيها و روشكارهاي ايفلانت
پايگاهها داده ، راهنماها و
نمايههاي ايفلا
راهنماي اعضاي ايفلا
فهرست نشاني كتابخانههاي ملي دنيا
راهنماي بينالمللي كتابخانههاي هنر
راهنماي فهرستگانها
راهنماي جهاني كتابخانههاي ملي پارلماني
از آنجا كه ايفلا به عنوان صداي جهاني حرفة كتابداري سخن ميگويد،
روابط خود را با مجامعديگري كه اهداف مشابه دارند گسترش داده و امكاني
براي تبادل منظم اطلاعات و ديدگاههاي مربوط بهموضوعات مورد علاقة متقابل
ايجاد كرده است. در نتيجه، در يونسكو جايگاه مشورتي «آ» (بالاترين ردةمشورتي)،
در «ايكسو» (شوراي بينالمللي اتحاديههاي ملي) جايگاه وابسته، و در «ويپو»
(سازمانجهاني مالكيت معنوي) و «ايزو» (سازمان بينالمللي استاندارد) جايگاه
ناظر دارد. ايفلا در 15 سازمانغيردولتي فعال در حوزههاي مرتبط، از جمله در
نزديكترين همتايان خود در حوزة سندداري(فدراسيون بينالمللي اطلاعرساني و
سندداري - فيد) و آرشيوداري (شوراي بينالمللي آرشيوها ـ آيكا)نيز جايگاه
مشورتي دارد.
برقراري و استمرار كار تخصصي ايفلا با استفاده از حق عضويتها و
پشتيبانيهاي مالي، ودرآمدهاي حاصل از فروش انتشارات ايفلا، كمكهاي مؤسسات
و يارانههاي دولتي امكانپذير شدهاست. بعلاوه، برنامة تخصصي ايفلا از سوي
يونسكو، چندين سازمان مالي ملي و بينالمللي، بيش از 15كتابخانة ملي، و
نيز كتابداران سراسر جهان كه وقت و امكاناتشان را در اختيار ايفلا قرار ميدهند،حمايت
ميشود.
ايفلا داراي چند بورس و كمك هزينة تحصيلي است تا انگيزهاي براي
متخصصان كتابداري واطلاعرساني در سراسر جهان براي افزايش آموزش عملي آنان
و تأمين بودجه پروژههاي تازه و جالب درحوزة كتابداري باشد. جزئيات كامل
و فرمهاي درخواست اين كمك هزينهها را از دفتر مركزي ايفلاميتوان تهيه
كرد.
بورس
گسترش سريع شغلي ايفلا / OCLC
اين برنامه كه از سوي
ايفلا و OCLC (مركز كتابخانة رايانهاي درونخطي) حمايت مالي ميشودگسترش
سريع شغلي و آموزش مستمر متخصصان علوم كتابداري و اطلاعرساني كشورهاي
داراياقتصاد در حال توسعه را تأمين ميكند.
اين كمكهزينه به وسيله دكتر «شوقي سالم» از مصر پايهگذاري شد و
از سوي ايفلا و فدراسيونبينالمللي سندداري (فيد) مشتركاً اداره ميشود. هدف
اين كمكهزينه دايمي سالانه، فراهم آوردنامكان آموزش عملي يك متخصص
علوم كتابداري، كه بايد از يك كشور عربي باشد، در يكي از ابعادفنآوري نوين
در يك يا چند كشور غربي، در طي يك تا سه هفته است.
جايزة ادبي GUUST VAN WESEMAEL
اين جايزه در سال 1991
به وسيلة هيئت اجرايي ايفلا به يادبودGuust Van Wesemael فقيدپايهگذاري
شد كه هماهنگكنندة فعاليتهاي تخصصي ايفلا از سال 1979 تا 1990، و جانشين دبير
كلايفلا از سال 1979 تا 1991 بود. اين جايزه ادبي كه از محل كمكهاي
اهدايي تأمين ميشود، تا زمانيكه منابع مالي آن به پايان برسد، هر دو سال
يك بار اعطا ميشود. هدف اين جايزه حمايت مالي ازكتابخانة عمومي يا
آموزشگاهي در يك كشور در حال توسعه در خريد كتاب براي فعاليتهاي مربوط بهترويج
سواد و سوادآموزي است.
«كمكهزينه هانس ـ پيتر گِه براي شركت در همايش» يك كمكهزينه
دايمي سالانه است كه به وسيلة«هانس ـ پيتر گِه» رييس فدراسيون ايفلا از
سال 1985 تا 1991 پايهگذاري شد و هدف از بنيانگذاري آندر سال 1991 اين بود
كه در هر سال از يك كتابدار جماهير شوروي سابق، شامل كشورهاي بالكان، برايشركت
در يك سمينار يا همايش ايفلا حمايت مالي كند.
اين صندوق به مناسبت پايان كار «رابرت وج ورث» رييس فدراسيون
ايفلا از سال 1991 تا 1997، باپشتيباني انجمنهاي ملي ايالات متحده عضو
ايفلا راهاندازي شد. كمكهاي اين صندوق، مبالغاعطايي براي كمك به
همكاران ساكن در جهان سوم به منظور افزايش مشاركت آنها در ايفلا است.
از سال 1994، برنامة محوري ايفلا در «پيشرفت كتابداري» (ALP) از بورسها
و برنامههايمأموريتي در آسيا و اقيانوسيه، كه هزينة آن از سوي انجمنهاي
كتابداري سوئد و فنلاند تأمين ميشود،پشتيباني كرده است.
در
افريقا «برنامة «بارت نوافور» براي توسعة كاركنان» در سال 1997 كه هزينة
آن را «نوراد» تأمينميكرد آغاز شد. دفتر منطقهاي ايفلا براي افريقا مسئول
اين برنامه است. اين برنامه به يادبود «بارتنوافور» (1991 ـ 1939) پايهگذاري
شد كه يكي از فعالترين و از پيشگامان برجستة جامعة بينالملليكتابداري، و
يك عضو مهم و خلاق ايفلا بوده است.
برنامة
مشابهي نيز با هزينة NCLIS و با نظارت UNAM مكزيك در امريكاي لاتين و حوزة كاراييب،با
عنوان «مأموريتهايي در حوزه اطلاعرساني، كنترل كتابشناختي و فنآوري
اطلاعات» راهاندازي شدهاست.
نوع
عضويت تعداد اعضا
انجمنهاي بينالمللي عضو
18
انجمنهاي ملي عضو
141
مؤسسههاي عضو 1121
وابستگان شخصي 322
جمع 1602
پشتيبانان تعداد اعضا
پشتيبانان تشويقي 17
پشتيبانان دايمي 7
پشتيبانان ساده 14
جمع 38
مجامع داراي جايگاه مشورتي 14
جمع اعضاي ثبتنام شده 1654
جمع كشورها 153
مصوبات ايفلا ابتداي صفحه صفحه اصلي